İdarəetmə· 12 dəq oxu· Dishment komandası
Növbəli iş rejimi: nədir, növbə qrafiki, bayram günləri və məzuniyyət (restoran üçün)
Növbəli iş rejimi Əmək Məcəlləsinə görə: növbə neçə saat ola bilər, cəmlənmiş uçot, gecə növbəsi, bayram günlərində iş və ödəniş, məzuniyyət, restoran üçün 2/2 və 5/2 nümunələri.
Restoranda iş saat 10-da başlayır, zal gecə yarısına qədər açıqdır, bayramlarda isə ən gərgin günlər olur. Belə müəssisədə hər kəsin «doqquzdan altıya» işləməsi mümkün deyil, ona görə aşpaz, ofisiant, barmen növbəli iş rejimində çalışır. Problem ondadır ki, növbə qrafiki çox vaxt WhatsApp qrupunda bir şəkil kimi yaşayır, Əmək Məcəlləsi isə növbənin uzunluğu, istirahət, gecə işi, bayram günləri və məzuniyyət üçün konkret qaydalar qoyur.
Aşağıda növbəli iş rejiminin Əmək Məcəlləsindəki əsaslarını restoranın gündəlik dili ilə yazmışıq: maddə nömrələri ilə, AZN nümunələri ilə, 2/2 və 5/2 qrafiklərində tez-tez buraxılan səhvlərlə. Məcəllənin mətni e-qanun.az saytından yoxlanılıb, amma bu, hüquqi məsləhət deyil: müqavilə və əmr yazanda mühasib və ya hüquqşünasla işləyin.
Növbəli iş rejimi nədir
Növbəli iş rejimi o deməkdir ki, müəssisə bir növbədən uzun işləyir və işçilər fərqli vaxtlarda bir-birini əvəz edir. Restoranda bu, adətən səhər və axşam növbəsi, ya da 2/2 kimi «iki gün iş, iki gün istirahət» qrafikidir.
Məcəllə növbəli işi ayrıca bir fəsildə təsvir etmir, amma onun bütün vacib hissələrini tənzimləyir. 95-ci maddəyə görə iş vaxtının rejimi qaydaları, o cümlədən sutkada növbələrin sayı, növbə sənədləri, bir növbədən digərinə keçirilmə və iş vaxtının cəmlənmiş uçotu daxili intizam qaydaları, əmək müqaviləsi və ya kollektiv müqavilə ilə müəyyən edilir və işəgötürənin əmri ilə təsdiq olunur. İşçilər bu qaydalarla mütləq tanış edilməlidir.
Restoran üçün vacib bir nüans: işçilərin sayı 50 nəfərədək olan ticarət və xidmət müəssisələrində işəgötürən, işçilərin Məcəllədəki hüquqlarını məhdudlaşdırmamaq şərti ilə, bu maddədəki qaydadan fərqli rejim qaydaları müəyyən edə bilər (95.3). Yəni kiçik kafe daha sadə sənədlərlə işləyə bilər, amma hüquqları azaltmaq olmaz.
Əmək Məcəlləsində növbəli iş: əsas maddələr
Bu cədvəli çap edib menecerin qovluğuna qoyun. Qrafik tərtib edəndə ən çox lazım olan maddələr bunlardır:
| Mövzu | Qayda | Maddə |
|---|---|---|
| Normal iş vaxtı | Gündə 8 saatdan, həftədə 40 saatdan çox olmamalı | 89 |
| Altıgünlük iş həftəsi | 40 saatlıq həftədə gündəlik iş 7 saatdan çox olmamalı | 90 |
| Cəmlənmiş uçot | Uçot dövrü 1 ildən, növbə 12 saatdan çox olmamalı | 96 |
| Gecə vaxtı | Saat 22:00-dan 06:00-dək | 97 |
| Gecə işi məhdudiyyətləri | 18 yaşadək işçilər gecə işləyə bilməz | 98 |
| İş vaxtından artıq iş | Dalbadal iki iş günü ərzində 4 saatdan çox olmamalı | 100 |
| Uçot | Hər işçinin faktiki saatlarının dəqiq uçotu | 102 |
| Gündəlik istirahət | İki iş günü arasında ən azı 12 saat; növbəli rejimdə növbə cədvəli ilə | 103 |
| Bayramda iş | İctimai iaşədə yol verilir, ödəniş 164-cü maddə ilə | 107, 164 |
| Gecə və çoxnövbəli işin ödənişi | Yüksək məbləğdə, konkret əlavə müqavilədə | 166 |
Növbənin uzunluğu və istirahət
Növbə neçə saat ola bilər? Adi rejimdə gündə 8 saat. Restoranlarda yayılmış 12 saatlıq növbələr iş vaxtının cəmlənmiş uçotu ilə mümkündür: uçot dövrü (ay, rüb, il) ərzində saatlar qanuni normanı keçmir, bir növbə isə 12 saatdan uzun olmur (96.1). Cəmlənmiş uçotun qaydası kollektiv müqavilədə, daxili qaydalarda və ya əmək müqaviləsində yazılmalıdır (96.2).
Fasilə iş vaxtına daxil deyil. İstirahət və nahar fasiləsi iş vaxtına sayılmır və işçi ondan istədiyi kimi istifadə edir (103.5). Deməli, 10:00–23:00 növbəsində bir saatlıq fasilə varsa, iş vaxtı 12 saatdır. Fasiləsiz 13 saat isə artıq 12 saat həddini keçir.
Növbələr arasında istirahət. Ümumi qayda: bir iş günü ilə növbəti iş günü arasında ən azı 12 saat istirahət (103.4). Növbəli rejimdə istirahət müddəti növbə cədvəli ilə tənzimlənir, amma praktikada bu 12 saatı qorumaq həm qanunun ruhuna, həm də aşpazın sağlamlığına uyğundur.
Nümunə. Bar 01:00-da bağlanır, barmen bağlanışı edib 01:30-da çıxır. Səhər barmenlərdən biri xəstələnir və menecer elə həmin barmeni saat 10:00-a çağırır. İstirahət səkkiz saat yarım olur. Bir dəfə bəlkə keçər, amma bu, qrafikin adi hissəsinə çevrilirsə, səhv sayılan pul, qırılan stəkan və işdən çıxma ərizəsi ardınca gəlir.
Həftəlik istirahət. Beşgünlük həftədə iki, altıgünlük həftədə bir istirahət günü (104.1). Cəmlənmiş uçotda istirahət günləri növbə cədvəlinə görə verilir; həmkarlar ittifaqı yoxdursa, qayda əmək müqaviləsində yazılır (104.2).
Qrafik indi elektron sistemdə
2024-cü ildə Məcəllənin 103-cü maddəsinə yeni cümlə əlavə edilib: Məcəllədə göstərilən istisnalar xaric, növbə cədvəlləri elektron informasiya sisteminə daxil edilir. Əmək müqavilələri də artıq elektron sistemdə bağlanır. Bunu sizin mühasibiniz edir, amma bir praktik nəticəsi var: WhatsApp-dakı qrafiklə rəsmi sistemdəki qrafik eyni olmalıdır. Daxiletmə qaydasını mühasiblə dəqiqləşdirin.
2025-ci il dekabrın 30-da qəbul edilib 2026-cı ilin yanvarında dərc olunan qanunla 98-ci maddəyə daha bir hissə əlavə olunub: növbəli rejim təşkil ediləndə və gecə növbəsinə təyin ediləndə işçilərin ailə vəzifələri ilə bağlı əsaslandırılmış ehtiyacları mümkün olduqda nəzərə alınmalıdır. Kiçik uşağı olan ofisiantın «gecə növbəsinə qoymayın» xahişi artıq sadəcə xahiş deyil.

Bayram günləri və gecə növbəsi
Bayram günləri
Məcəllənin 105-ci maddəsi bayramları sadalayır. Onlardan bu günlər iş günü hesab edilmir: Yeni il (1 və 2 yanvar), Qadınlar günü (8 mart), Faşizm üzərində qələbə günü (9 may), Müstəqillik Günü (28 may), Milli qurtuluş günü (15 iyun), Silahlı Qüvvələr günü (26 iyun), Zəfər Günü (8 noyabr), Dövlət bayrağı günü (9 noyabr), Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü (31 dekabr), Novruz (beş gün), Qurban (iki gün) və Ramazan (iki gün) bayramları. Novruz, Qurban və Ramazanın tarixləri hər il ayrıca elan olunur.
Belə günlərdə işə cəlb etmək ümumiyyətlə qadağandır, amma 107-ci maddə istisnaları sayır və onların arasında ictimai iaşə var. Yəni restoran Novruzda və Yeni ildə qanuni işləyir, sadəcə ödənişi düz etmək lazımdır (164-cü maddə):
- Saatlıq və ya gündəlik ödənişdə: dərəcənin ən azı iki misli.
- Aylıq maaşda, iş aylıq norma çərçivəsindədirsə: maaşdan əlavə ən azı bir günlük (saatlıq) dərəcə; normadan artıqdırsa, ən azı ikiqat.
- İşçinin istəyi ilə pul əvəzinə başqa istirahət günü verilə bilər.
Nümunə (rəqəmlər şərtidir). Aşpaz saatlıq 6 ₼ alır və Novruzun bir günü 12 saat işləyir: ən azı 2 × 6 × 12 = 144 ₼. Ofisiantın aylıq maaşı 750 ₼-dır, ayda 21 iş günü var, gündəlik dərəcə 750 ÷ 21 ≈ 35,71 ₼. Bayram günü aylıq norma çərçivəsində işləyibsə, maaşa ən azı 35,71 ₼ əlavə olunur, normadan artıq işləyibsə, ən azı 71,43 ₼.
Bir xırda, amma tez-tez unudulan qayda: iş günü hesab edilməyən bayramdan bilavasitə əvvəlki iş günü bir saat qısaldılır (108.1). Həftəlik istirahət günü belə bayrama düşürsə, istirahət bayramdan sonrakı iş gününə keçir (105.5).
Gecə növbəsi
Gecə vaxtı 22:00-dan 06:00-dək olan müddətdir (97.1). Restoranda bu, bağlanış növbəsi və gec işləyən bardır.
- 18 yaşı tamam olmayan işçi gecə işinə cəlb edilə bilməz (98.1). Yay üçün götürülən 17 yaşlı tələbə ofisiant saat 22:00-dan sonra zalda qala bilməz.
- Hamilə qadınlar, 14 yaşınadək uşağı olan qadınlar, üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilər və bəzi başqa işçilər gecə işinə yalnız yazılı razılıqla cəlb edilir (98.3).
- Gecə işi və çoxnövbəli rejim yüksək məbləğdə ödənilir: hökumətin müəyyən etdiyi həddən az olmamaqla, konkret əlavə isə əmək və ya kollektiv müqavilədə yazılır (166). Əlavənin faizini müqaviləyə yazın və minimumdan aşağı olmadığını mühasiblə yoxlayın.
Gecə saatlarını necə hesablamaq və maaşa necə əlavə etmək, AZN nümunələri ilə restoranda əmək haqqı hesablanması yazımızdadır.
Növbəli rejimdə məzuniyyət
Növbəli rejim məzuniyyət hüququnu azaltmır. Əsas qaydalar:
- Müddət. Ödənişli əsas məzuniyyət ən azı 21 təqvim günüdür (114.2). Rəhbər və mütəxəssis kateqoriyasına aid vəzifələrə 30 gün düşür (114.3); restoran menecerinin bu kateqoriyaya aid olub-olmadığını mühasiblə dəqiqləşdirin.
- Staja görə əlavə. 5–10 il staj üçün 2, 10–15 il üçün 4, 15 ildən çox üçün 6 təqvim günü (116).
- Təqvim günü, növbə yox. Məzuniyyət təqvim günləri ilə hesablanır (113.1). 2/2 qrafikində işləyən aşpaz üçün də 21 gün 21 təqvim günüdür, «10 növbə» deyil.
- Bayram məzuniyyətə düşəndə. İş günü hesab edilməyən bayram günləri məzuniyyət günü sayılmır və məzuniyyət o qədər uzadılır (114.6).
- Birinci il. Birinci iş ili üçün məzuniyyət hüququ altı ay işləyəndən sonra yaranır (131.1).
- Məzuniyyət haqqı. Son 12 təqvim ayının əmək haqqı 12-yə, sonra 30,4-ə bölünür və məzuniyyət günlərinə vurulur (140.3). Pul məzuniyyətin başlanmasına ən geci 3 gün qalmış ödənilir (140.5).
Nümunə (rəqəmlər şərtidir). Aşpazın son 12 ayda orta aylıq əmək haqqı 900 ₼-dır. Bir günlük məbləğ 900 ÷ 30,4 ≈ 29,61 ₼. 21 günlük məzuniyyət: təxminən 621,71 ₼. Stajı 6 ildirsə, 23 gün: təxminən 680,92 ₼. Orta əmək haqqına hansı ödənişlərin daxil edildiyini (gecə əlavəsi, bonus) mühasib Nazirlər Kabinetinin qaydası ilə müəyyən edir.
Restoranda məzuniyyətin əsas çətinliyi pul yox, vaxtdır. Hamı yayda getmək istəyir, sizin isə ən gərgin aylarınız ola bilər. Məcəllə hər il yanvarın sonunadək məzuniyyət növbəlilik cədvəli tərtib etməyə imkan verir (133.1). Bunu edin: martda kimin harada olacağını bilmək, iyulda üç nəfərin eyni vaxtda ərizə gətirməsindən yaxşıdır.
Restoran üçün 2/2 və 5/2 qrafik nümunələri
Mətbəx: 2/2, 12 saatlıq növbə
İki aşpaz komandası (A və B) bir-birini əvəz edir. Növbə 10:00–23:00, içində bir saatlıq fasilə, iş vaxtı 12 saat.
| Gün | B.e. | Ç.a. | Ç. | C.a. | C. | Ş. | B. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Komanda A | iş | iş | — | — | iş | iş | — |
| Komanda B | — | — | iş | iş | — | — | iş |
Növbəti həftə ardıcıllıq sürüşür. Ayda təxminən 15 növbə, yəni 180 saat çıxır. Bu, ayın normasından (nümunə üçün 168 saat) çoxdursa, cəmlənmiş uçot dövrü ərzində fərq bağlanmalıdır: daha az növbəli ay, əlavə istirahət günü. Dövrün sonunda normadan artıq qalan saatlar iş vaxtından artıq iş sayılır və ən azı ikiqat ödənilir (165), üstəlik artıq işin özü üçün də qanunda ciddi məhdudiyyətlər var (99–101). Ona görə 2/2 qrafikini bütün dövr üçün əvvəlcədən hesablayın və istehsalat təqviminin normasını hər il yeniləyin; təqvimi hökumət hər il dekabrın sonunadək təsdiq edir (96.3).
Sürətli yoxlama. 23:00-da bitən növbədən sonra eyni işçi səhər 10:00-da yenə işdədirsə, istirahət 11 saatdır. 2/2-də iki iş günü dalbadal gəlir, ona görə ya növbəni bir saat qısaldın (10:00–22:00), ya da bağlanışı başqa işçiyə verin.
Zal: 5/2, 8 saatlıq növbə
Ofisiantlar beş gün işləyir, iki gün istirahət edir. Səhər növbəsi 09:00–17:00, axşam növbəsi 15:00–23:00 (hər birində fasilə ayrıca). Saat 15:00–17:00 arası iki növbə üst-üstə düşür: bu, nahar axınının sonu və axşam hazırlığı üçün ən faydalı iki saatdır. Axşam növbəsinin bir saatı (22:00–23:00) gecə vaxtına düşür, müqavilədəki gecə əlavəsi buraya tətbiq olunur.
| Variant | Kimə uyğundur | Riski |
|---|---|---|
| 2/2, 12 saat | Mətbəx, uzun iş saatları | Yorğunluq, cəmlənmiş uçot lazımdır |
| 5/2, 8 saat | Zal, bar, kassa | Daha çox işçi lazımdır |
| 6/1, 7 saat | Kiçik kafe | Bir istirahət günü, tez tükənmə |
| Qarışıq | Böyük restoran | Qrafiki idarə etmək çətindir |
Qrafiki Excel-də necə qurmaq, 12 nəfərlik kafe üçün hazır nümunə ilə iş qrafiki cədvəli yazımızdadır.

Növbəli rejim əmək müqaviləsində necə yazılır
43-cü maddəyə görə əmək müqaviləsində iş və istirahət vaxtı, əmək haqqı və ona əlavələr mütləq göstərilməlidir. Növbəli rejim üçün müqavilədə və ya daxili intizam qaydalarında bunları yazın:
- iş rejimi: növbəli, qrafik növü (məsələn, 2/2) və ya «qrafikə əsasən»;
- cəmlənmiş uçot tətbiq olunursa, uçot dövrü (ay, rüb, il);
- növbənin başlanğıcı, sonu və fasilə;
- qrafikin nə vaxt və necə elan olunduğu;
- gecə saatları üçün əlavənin konkret faizi;
- bayram günündə iş üçün ödəniş qaydası;
- işçinin qrafikdən imtina edə biləcəyi hallar (98-ci maddədəki kateqoriyalar).
Hazır mətnləri müqaviləyə köçürməzdən əvvəl hüquqşünasa göstərin: bu siyahı nəyi unutmamaq üçündür, müqavilə şablonu deyil.
Əmək haqqı və tabel
Növbəli rejimdə maaşın ən çox mübahisə yaradan hissəsi saatlardır: kim neçə saat işləyib, gecəyə nə qədər düşüb, bayramda kim çıxıb. 102-ci maddə işəgötürəni hər işçinin faktiki saatlarının dəqiq uçotunu aparmağa borclu edir və uçotun formasını işəgötürənin özü seçir. Kağız jurnal da forma sayılır, amma ay sonunda ondan maaş yığmaq iki gün aparır. Gross, net, vergi və sığorta hesabı əmək haqqı hesablanması yazımızdadır.
Dishment-də növbə qrafiki və gəliş-çıxış
«Personal və əmək haqqı» modulu növbəli rejimin gündəlik hissəsini kağızdan çıxarır:
- Həftəlik növbə qrafiki. Qaralama, dərc, keçən həftəni kopyalamaq. Üst-üstə düşən növbələr dərhal görünür.
- «Növbələrim» kassada. Hər işçi dərc olunmuş növbələrini kassada görür, WhatsApp-da köhnə şəkilə baxan qalmır.
- Gəliş və çıxış kassada. PIN, kart və ya QR-bejdlə; internet olmayanda da işləyir.
- Tabel. Gecikmə, tez çıxma, qeyd olunmamış çıxış. Düzəliş yalnız səbəblə edilir və audit jurnalına yazılır.
- Dərəcələr və əmək haqqı. Saatlıq, aylıq və ya satışdan faiz; əlavə iş, bonus və tutulmalar; dövrün bağlanması və CSV-yə yükləmə.
Gecə saatlarını (22:00–06:00) Dishment özü sayır: tabeldə və aylıq cədvəldə ayrıca görünür, «Dərəcələr»-də qoşulanda gecə əlavəsi də hesablanır. Dürüst deyək: növbə cədvəlini dövlətin elektron sisteminə göndərmir və bayram əlavəsini bonus kimi əlavə edirsiniz; aylıq cədvəl gəlir vergisini və sığortanı onunla birlikdə hesablayır, rəsmi hesabatı isə mühasib verir. Modulun qiyməti qiymətlər səhifəsindədir.
DISHMENT
Bunu öz restoranınızda görmək istəyirsiniz?
Dishment-i 30 dəqiqədə sizin menyunuzla göstərək.
Pulsuz demoTez-tez verilən suallar
Növbə neçə saat ola bilər?
Adi rejimdə gündə 8 saat. İş vaxtının cəmlənmiş uçotu tətbiq edilirsə, bir növbə 12 saata qədər ola bilər, uçot dövrü üzrə saatlar isə normanı keçməməlidir (96-cı maddə). Fasilə iş vaxtına daxil deyil.
Bayramda işləyənə necə ödənilir?
Saatlıq və gündəlik ödənişdə ən azı ikiqat. Aylıq maaş alana iş norma çərçivəsindədirsə, maaşdan əlavə ən azı bir günlük dərəcə, normadan artıqdırsa, ikiqat. İşçinin istəyi ilə pul əvəzinə başqa istirahət günü verilə bilər (164-cü maddə).
Növbəli rejim əmək müqaviləsində necə yazılır?
İş rejimi (növbəli, qrafik növü), cəmlənmiş uçot və onun dövrü, növbənin vaxtı və fasilə, gecə əlavəsinin faizi, bayramda işin ödənişi. Bunları müqavilədə və ya daxili intizam qaydalarında yazın və işçini imza ilə tanış edin.
Növbəli işçinin məzuniyyəti neçə gündür?
Ən azı 21 təqvim günü, stajdan asılı olaraq 2–6 gün əlavə. Məzuniyyət növbə ilə yox, təqvim günü ilə hesablanır; içinə düşən qeyri-iş bayram günləri məzuniyyəti uzadır.
17 yaşlı işçini axşam növbəsinə qoymaq olar?
Saat 22:00-a qədər bəli, 22:00-dan sonra yox: 18 yaşadək işçilərin gecə işinə cəlb edilməsinə yol verilmir (98-ci maddə). Onların iş vaxtı da qısaldılmış olmalıdır (91-ci maddə).
Mənbələr
- Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi, 43, 89–91, 95–98, 100–105, 107, 108, 113, 114, 116, 131, 133, 140, 164–166-cı maddələr: e-qanun.az
Məlumat 2026-cı ilin oktyabr ayına aiddir və hüquqi məsləhət deyil. Əmək qanunvericiliyi dəyişə bilər; müqavilə, əmr və qrafikləri mühasib və ya hüquqşünasla yoxlayın.