Məzmuna keç

Maliyyə· 11 dəq oxu· Dishment komandası

Qaimə nədir: qaimə-faktura və e-qaimə necə yazılır, göndərilir və təsdiqlənir

Qaimə nədir, hesab-fakturadan nə ilə fərqlənir, e-qaiməni kim və hansı müddətdə yazmalıdır, e-taxes.gov.az-da necə göndərilir. Ərzaq qaiməsi nümunəsi və arxa qapıda qəbul qaydası.

Səhər saat yeddidə ət tədarükçüsünün maşını arxa qapıya yanaşır. Sürücü iki qutu quzu əti düşürür, aşpaza bir vərəq uzadır: «İmzala, qardaş, hələ üç ünvana gedəcəm». Həmin vərəq qaimədir. Bir neçə saat sonra eyni mal e-taxes.gov.az kabinetinizə elektron qaimə-faktura kimi də düşür. Qaimə nədir, kağız qaimə ilə e-qaimə arasında fərq nədir, kim nəyi yazmalıdır və restoranda qaimə ilə necə işləmək lazımdır ki, nə anbarda, nə də vergi yoxlamasında sürpriz olmasın, aşağıda sıra ilə yazmışıq.

Vergi qaydaları Vergi Məcəlləsinin hazırkı mətninə və Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi materiallarına əsaslanır, siyahı sondadır. Konkret əməliyyatı mühasibinizlə yoxlayın.

Qaimə nədir və nə deməkdir

Qaimə malın bir tərəfdən digərinə verildiyini təsdiq edən sənəddir: kim verib, kim alıb, hansı mal, nə qədər, hansı qiymətə. Mətbəxdə buna «qaimə», «qaimə-faktura», köhnə vərdişlə «nakladnoy» deyirlər, söhbət eyni kağızdan gedir.

Restoranda qaimənin üç işi var. Birincisi, malın gəldiyini və kimin qəbul etdiyini sübut edir: çəki az çıxanda, ət keyfiyyətsiz gələndə tədarükçü ilə söhbət bu vərəqdən başlayır. İkincisi, anbar uçotunun əsasıdır: qalıq da, porsiyanın maya dəyəri də qaimədəki miqdar və qiymətdən hesablanır. Üçüncüsü, vergi uçotunda xərcin və malın haradan gəldiyinin sübutudur.

Elektron qaimə-faktura (e-qaimə) eyni sənədin vergi sistemindəki formasıdır. Satıcı onu İnternet Vergi İdarəsində (e-taxes.gov.az) gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalayıb göndərir, alıcı öz kabinetində görür və təsdiqləyir.

Qaimə-faktura və hesab-faktura: fərq

Sənədlər qarışanda pul da qarışır. Restoranın gündəlik işində rast gəldiyiniz beş sənəd:

SənədNəyi təsdiq edirKim tərtib edirRestoranda harada görürsünüz
Qaimə-faktura (kağız)Malın təhvil verildiyiniSatıcıSürücünün gətirdiyi vərəq, çox vaxt e-qaimənin çapı
Elektron qaimə-faktura (e-qaimə)Malın, işin, xidmətin təqdim edildiyini, vergi sistemindəVergi orqanında uçotda olan satıcıe-taxes.gov.az, «E-qaimə-fakturalar» bölməsi
Hesab-faktura (hesab)Ödəniş tələbini: nə qədər və hansı rekvizitlərəSatıcıÖdənişdən əvvəl göndərilən hesab
Alış aktı və elektron alış aktıVergi orqanında uçotda olmayan şəxsdən alışıAlıcı, yəni sizBazarda fermerdən göyərti, kənddən qoz
NKA çekiPərakəndə satışıSatıcıTəcili supermarketdən alınan limon

Sadə qayda: hesab-faktura «ödə» deyir, qaimə «aldın» deyir. Hesabı ödəmisiniz, amma qaimə yoxdursa, malın sizə çatdığı sənədlə təsdiqlənməyib.

E-qaimə: kim yazmalıdır

Vergi Məcəlləsinin 71-1.1-ci maddəsinə görə malları təqdim edən, işləri görən, xidmətləri göstərən və vergi orqanında uçotda olan şəxs Məcəllədə nəzərdə tutulan hallarda elektron qaimə-faktura təqdim etməlidir. 16.1.11-6-cı maddə bunu vergi ödəyicisinin vəzifələri sırasına yazır: vergi ödəyicisi kimi uçotda olan şəxslərə mal, iş və xidmətlərlə bağlı e-qaimə göndərmək. İstisnalar dardır: ödəniş xidməti təchizatçıları, dövlət orqanları, notariuslar və bir neçə başqa hal.

Restoran üçün bu dörd vəziyyətdə özünü göstərir:

  • Siz alıcısınız. VÖEN-i olan tədarükçü (ət, tərəvəz, içki distribütoru, qab-qacaq satıcısı) sizə e-qaimə göndərir, siz kabinetdə təsdiqləyirsiniz.
  • Siz satıcısınız. Şirkətə banket, ofisə nahar çatdırılması, tədbirə catering satırsınızsa, alıcı vergi ödəyicisidir və e-qaiməni sizdən gözləyir. Yəni restoran e-qaiməni təkcə almır, yazır da.
  • Zaldakı qonaq istəyir. 16.1.11-7-ci maddəyə görə ictimai iaşə müəssisəsi alıcının tələbi ilə NKA çeki ilə yanaşı qaimə-faktura və ya elektron qaimə-faktura (yaxud elektron vergi hesab-faktura) verməlidir. Şirkət işçisi işgüzar nahardan sonra «şirkətə qaimə yazın» deyirsə, bu, onun qanuni tələbidir.
  • Satıcının VÖEN-i yoxdur. Göyərtini bazarda fermerdən alırsınızsa, e-qaimə olmayacaq. Məcəllənin 71-2-ci maddəsinə görə bu halda alış aktı yazılır, alış tarixindən 5 gün ərzində isə elektron alış aktı tərtib edilir.

E-qaimə hansı müddətdə göndərilir

Müddətlər Məcəllənin 71-1.1-ci maddəsindədir:

ƏməliyyatE-qaimə nə vaxt təqdim edilir
Malın satışı (adi hal)Mal göndərilən (verilən) vaxt
Əvvəlcədən sifariş edilməyən malTəhvil sənədinin verildiyi tarixdən 5 gün ərzində
İş və xidmətİşin görüldüyü, xidmətin göstərildiyi tarixdən 5 gün ərzində
Müntəzəm və daimi xidmətHər təqvim ayı üçün xidmət başlanan vaxt
Malın qaytarılmasıQaytarıldığı vaxtdan 3 gün ərzində
Alınmış avansAvans alınanadək

Müntəzəm xidmətlər və avans üzrə müddətlər 2026-cı il yanvarın 1-dən dəyişib, Vergi Xidməti bunu ayrıca flayerdə izah edib. Korporativ banket üçün şirkətdən avans alırsınızsa, bu sətir birbaşa sizə aid ola bilər: hansı e-qaimənin nə vaxt yazılacağını mühasiblə müqavilə imzalanmazdan əvvəl razılaşdırın.

Qaiməsiz mal: risk hər iki tərəfdədir

Məcəllə həm satıcını, həm alıcını cərimələyir və məbləğ təqvim ili ərzində təkrar sayına görə artır:

  • Satıcı e-qaimə verməli olduğu halda malı e-qaiməsiz təqdim edirsə: satış qiymətinin birinci dəfə 10%-i, ikinci dəfə 20%-i, üç və daha çox dəfə 40%-i (58.13-cü maddə).
  • Alıcı: səyyar vergi yoxlaması və operativ vergi nəzarəti zamanı sahiblikdə olan malların alışını təsdiq edən sənədlər yoxdursa, alınmış malların dəyərinin eyni qaydada 10, 20 və 40%-i (58.8.2-ci maddə).

Nümunə: anbarda sənədsiz 1 200 ₼-lıq ət tapılır və bu, ilin ilk halıdır. 58.8.2-yə görə sanksiya 120 ₼ olar. Rəqəm kiçik görünür, amma ikinci hal 240 ₼, üçüncüsü 480 ₼ edir, üstəlik yoxlama bir məhsulla bitmir.

Vergi Xidməti bu mövzunu açıq şəkildə qaldırıb. 2020-ci ilin iyulunda yaydığı məlumatda iri həcmli malın fiziki şəxslərə NKA çeki ilə «pərakəndə» kimi satıldığı, alıcının isə e-qaimə almadığı halları təsvir edib, 58.13-cü maddənin sanksiyalarını xatırladıb və satıcıları topdan satışda e-qaimə yazmağa çağırıb (taxes.gov.az, 20.07.2020). Restoran üçün nəticə sadədir: topdan aldığınız məhsulu «kassadan çek» ilə alırsınızsa, sənəd baxımından risk sizdə də qalır.

E-qaimə necə yazılır və göndərilir: addım-addım

Vergi Xidmətinin «Elektron qaimə-faktura» altsisteminin istifadəçi təlimatına görə (2024) proses belədir. Interfeysin adları dəyişə bilər, məntiq eyni qalır.

  1. e-taxes.gov.az-a ASAN İmza və ya SİMA Token ilə daxil olun.
  2. «E-qaimə-fakturalar» bölməsində «Təqdim etmə» menyusunu açın və növü seçin: restoranın satışı üçün adətən «Malların, işlərin və xidmətlərin təqdim edilməsi barədə».
  3. Qaimənin növünü seçin: ilk dəfə yazırsınızsa «cari», əvvəlki qaiməni düzəldirsinizsə «düzəliş».
  4. «Qəbul edən» xanasına alıcının VÖEN-ini və ya adını (ən azı 5 simvol) yazın, sistem rekvizitləri özü gətirir.
  5. Sətirləri doldurun: malın və ya xidmətin adı, kodu, barkodu (GTIN) varsa onu, ölçü vahidi, miqdar, vahidin qiyməti. ƏDV hissəsi ayrıca sütunlardadır: 18%, sıfır dərəcə, azad olunan, cəlb olunmayan. Eyni qaimədə həm mal, həm xidmət varsa, onlar ayrı sətirlərdə yazılır.
  6. «Əsas» xanasına müqavilənin, təhvil-təslim aktının və ya vəkalətnamənin məlumatını qeyd edin.
  7. «İmzala və göndər» düyməsini basın. Qaimə seriya və nömrə alır və alıcının qutusuna düşür. Hazır deyilsinizsə, «Qaralamada saxla»: nömrə yenə verilir, göndərmək sonra olar.
  8. Alıcı qaiməni təsdiqləyir və ya düzəliş üçün qaytarır.

Restoran sahibi üçün ən vacib sətir təlimatın bu hissəsidir: alıcı göndərilmiş e-qaiməni 5 gün ərzində təsdiqləməzsə, sistem onu avtomatik təsdiqləyir. Yəni kabinetə baxmırsınızsa, səhv çəkili, köhnə qiymətli, hətta heç gəlməmiş mal üzrə qaimə də «sizin» olur.

Səhvi düzəltmək üçün iki yol var. Təsdiqlənmiş qaiməyə növbəti ayın 20-dək «Düzəliş et» ilə dəyişiklik edilir. Qaimə səhv göndərilibsə (VÖEN səhvdir, eyni əməliyyat iki dəfə yazılıb, əməliyyat baş tutmayıb), satıcı «ləğvini tələb et» seçir və qarşı tərəf bunu təsdiqləməlidir. Düzəliş və ya ləğv tələbi göndərildiyi ayın sonunadək təsdiqlənməzsə, düzəliş qüvvəyə minmir, ləğv isə baş tutmamış sayılır.

Dishment anbarında mədaxil sənədi: tədarükçü, qaimə nömrəsi, xammal, miqdar və qiymət
Qaimə ilə mədaxil: hər xammalın miqdarı və məbləği daxil edilir, vahid qiyməti sistem özü hesablayır (demo məlumatlar)

Mal və xidmət kodları

Hər sətirdə malın və ya xidmətin kodu göstərilir. Kodların rəsmi siyahısı Vergi Xidmətinin «Elektron qaimə-faktura» səhifəsində Excel faylı kimi yerləşdirilib. Tədarükçünün kodu düz seçməsi onun işidir. Restoran satıcı kimi banket və ya catering üçün qaimə yazanda isə hansı xidmət kodunun sizin əməliyyata uyğun olduğunu mühasib deyəcək. Kodu «oxşar görünür» deyə təxminlə seçməyin: sonradan düzəliş yazmaq daha çox vaxt aparır.

Nümunə: tədarükçüdən ərzaq qaiməsi

Nümunə: Yasamalda 40 yerlik kafe həftədə iki dəfə ət və quru məhsul alır. Qaimənin başlığında satıcı və alıcının adı, VÖEN-i, tarix, seriya və nömrə, «Əsas» sətrində isə tədarük müqaviləsi göstərilir. Mal hissəsi belə görünə bilər (qiymətlər şərtidir, ƏDV ayrıca göstərilmir, çünki o, tədarükçünün statusundan və malın növündən asılıdır):

№Malın adıÖlçü vahidiMiqdarVahidin qiyməti, ₼Cəmi, ₼
1Quzu əti, budkq2017,50350,00
2Mal əti, qiymə üçünkq1015,00150,00
3Toyuq filesikq88,4067,20
4Düyü, plov üçünkq253,2080,00
5Kərə yağıkq514,0070,00
6Soğankq151,1016,50
Cəmi733,70

Qaimə «qaimə forması excel» və ya «word» axtarışı ilə tapılan hansısa şablona bənzəməlidirmi? Vergi baxımından rəsmi sənəd e-qaimədir və onun forması e-taxes.gov.az-da hazırdır. Kağız qaiməni isə (məsələn, öz anbarınızdan filiala mal göndərəndə) sadə cədvəllə aparmaq olar. Köçürmək üçün şablon:

№Malın adıÖlçü vahidiMiqdarQiymət, ₼Məbləğ, ₼Qeyd (çəki, keyfiyyət)

Altında: kim təhvil verdi, kim qəbul etdi, tarix və saat, hər iki tərəfin imzası.

Qaiməni anbara mədaxil etmək

Qaimə ilə ən çox pul arxa qapıda, qəbul anında itir. Sürücü tələsir, aşpaz soğanı doğrayır, imza «gözəyarı» qoyulur. Qəbul qaydası beş hərəkətdən ibarətdir:

  1. Çəkin. Ət, düyü, yağ tərəzidə yoxlanılır və qaimədəki çəki ilə tutuşdurulur. 20 kq yazılıb, 18,6 kq gəlib: fərq qaimənin üstündə yazılır, sürücü imzalayır.
  2. Baxın. Rəng, iy, qablaşdırma, son istifadə tarixi, soyuq məhsulun temperaturu.
  3. Fərqi e-qaiməyə köçürün. E-qaimə kabinetə gələndə kağızdakı faktiki rəqəmlə yoxlayın. Uyğun deyilsə, təsdiqləməyin, düzəliş üçün qaytarın. 5 günlük müddəti unutmayın.
  4. Həmin gün mədaxil edin. Tədarükçü, qaimə nömrəsi, miqdar və məbləğ anbar uçotuna elə həmin gün yazılır. Quzu əti 16 ₼-dan 17,50 ₼-a qalxıbsa, plovun maya dəyəri bu gündən dəyişib.
  5. Kağızı yığın. Kağız qaimələr ay üzrə bir qovluğa, həftədə bir dəfə mühasibə. Ay sonunda «torba ilə» verilən sənəd itir.

Nümunə: Nərimanovda kafe sahibi tərəvəz tədarükçüsü ilə şifahi razılaşıb: pomidor kiloqramı 2,40 ₼. İki həftə sonra kabinetə e-qaimələr 2,90 ₼-la gəlir, heç kim baxmır, 5 gün keçir və qaimələr avtomatik təsdiqlənir. Ay sonunda mühasib 60 kq pomidor üçün 30 ₼ fərq tapır. Məbləğ böyük deyil, amma bütün tərəvəz üzrə hər ay təkrarlananda il ərzində ciddi pula çevrilir. Həftədə iki dəfə kabinetə beş dəqiqə baxmaq bunu kəsir.

Anbar uçotunun bütün qaydasını ayrıca yazmışıq: restoranda anbar uçotu. Qəbul zamanı xarab çıxan məhsulun necə sənədləşdirildiyi isə məhsul silinməsi yazısındadır.

Tipik səhvlər

  • Kabinetə baxmamaq. Avtomatik təsdiq səhv qaiməni də sizin edir.
  • Hesab-fakturanı qaimə saymaq. Ödəniş üçün hesab malın gəldiyini təsdiq etmir.
  • «Qaiməni sabah gətirərəm». Mal bu gün anbara girir, sənəd isə heç vaxt gəlmir. Yoxlama zamanı bu, 58.8.2-ci maddənin vəziyyətidir.
  • Bazar alışlarını sənədsiz buraxmaq. Fermerdən alınan göyərti və meyvə üçün alış aktı və elektron alış aktı yazılır.
  • Banket müştərisinə e-qaiməni gecikdirmək. Şirkət ödənişi e-qaiməsiz keçirə bilmir, siz də pulunuzu gec alırsınız.
  • Kağızdakı və e-qaimədəki rəqəmləri tutuşdurmamaq. Fərq ən çox çəkidə və qiymətdə olur.

Dishment-də qaimə ilə mədaxil

Əvvəlcə açıq deyək: Dishment e-qaimə yazmır və e-taxes.gov.az-a qoşulmur. E-qaimələr vergi kabinetinizdə qalır, onları mühasib aparır. Dishment-in işi anbar tərəfidir. Anbar və texniki kartlar modulunda mədaxil sənədi tədarükçü, qaimə nömrəsi, xammal, miqdar və məbləğ ilə yazılır. Keçirilmiş sənəd sonradan düzəldilmir, səhv əks sənədlə ləğv olunur, ona görə tarixçə təmiz qalır. Orta alış qiyməti yenilənir və texniki kartlardakı maya dəyəri özü dəyişir. Qaimə nömrəsi sənəddə olduğu üçün mühasib ay sonunda anbar mədaxilini e-qaimələrlə nömrəbənömrə tutuşdura bilir.

Mühasibat proqramı ilə restoran sisteminin iş bölgüsünü restoran üçün mühasibat proqramı yazısında, iaşənin vergi rejimlərini isə ictimai iaşə vergiləri 2026 yazısında izah etmişik.

DISHMENT

Bunu öz restoranınızda görmək istəyirsiniz?

Dishment-i 30 dəqiqədə sizin menyunuzla göstərək.

Pulsuz demo

Tez-tez verilən suallar

Qaimə necə kəsilir?

Vergi ödəyicisi olan alıcıya e-qaimə e-taxes.gov.az-da yazılır: ASAN İmza ilə giriş, «E-qaimə-fakturalar», «Təqdim etmə», alıcının VÖEN-i, mal sətirləri, «İmzala və göndər». Kağız qaimə daxili işlər üçün sadə cədvəllə yazıla bilər.

E-qaimə Excel-dən yüklənə bilərmi?

Yoxladığımız rəsmi səhifələrdə Excel faylını birbaşa yükləmə imkanı göstərilmir. Qaimə portalda forma kimi doldurulur. Çoxlu qaimə yazanlar üçün oflayn «Elektron Faktura Tərtibatı Proqramı» (eFP) və imzalanmış paketi yükləmə var; Vergi Xidməti bu rejimi əsasən iri vergi ödəyiciləri üçün nəzərdə tutur. Mal kodlarının siyahısı isə Excel faylıdır.

Qaiməsiz mal qəbul etmək olar?

Riskli. Səyyar yoxlama və ya operativ nəzarət zamanı sahiblikdəki malın alışını təsdiq edən sənəd yoxdursa, alıcıya malın dəyərinin 10, 20 və ya 40%-i qədər sanksiya nəzərdə tutulub. VÖEN-i olmayan satıcıdan alışda isə alış aktı yazılır.

E-qaiməni təsdiq etməsəm nə olar?

5 gün keçəndən sonra sistem onu avtomatik təsdiqləyir. Razı deyilsinizsə, bu müddətdə düzəliş üçün qaytarın.

Restoran qonağa e-qaimə yazmalıdırmı?

Qonaq tələb edərsə, bəli: Məcəllə iaşə müəssisəsinə NKA çeki ilə yanaşı qaimə-faktura və ya e-qaimə verməyi vəzifə kimi yazır. Hansı formada və hansı kodla yazılacağını mühasibinizlə əvvəlcədən müəyyən edin.

Mənbələr

  • Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi, 16.1.11-6, 16.1.11-7, 58.8.2, 58.13, 71-1 və 71-2-ci maddələr: e-qanun.az
  • Dövlət Vergi Xidməti, «Elektron qaimə-faktura» altsisteminin istifadəçi təlimatı (2024): taxes.gov.az
  • Dövlət Vergi Xidməti, «Elektron qaimə-fakturalar üzrə bunları bilməlisiniz!» (2026): taxes.gov.az
  • Dövlət Vergi Xidməti, «Elektron qaimə-faktura» səhifəsi (mal kodları, eFP proqramı): taxes.gov.az

DISHMENT

30 gün pulsuz sınayın

Kabineti açırıq, menyunu birlikdə köçürürük. Kart tələb olunmur.

30 gün pulsuz

Dishment

Növbəti cüməni Dishment ilə qarşılayın

Sifariş№ 001

30 gün pulsuz. Menyunu birlikdə köçürək, komandanı öyrədək. Kart tələb olunmur.

və ya yazın WhatsApp · +994 50 563 86 36