Texnologiya· 8 dəq oxu· Dishment komandası
Restoran üçün mühasibat proqramı: restoran sistemindən fərqi və hər birinin işi
Mühasibat proqramları rəsmi uçotu, restoran sistemi gündəlik işi və idarəetmə rəqəmlərini aparır. Fərqi, kimin nəyə cavabdeh olduğunu və ay sonunda mühasibə nə göndərməyi izah edirik.
Restoran açanda sahibkar tez-tez eyni sualı verir: hansı proqram lazımdır, mühasibat proqramı, yoxsa restoran proqramı? Cavab adətən belədir: ikisi də, amma fərqli işlər üçün. Mühasibat proqramları rəsmi uçotu aparır: sənədlər, vergilər, əmək haqqından tutulmalar, bəyannamələr və maliyyə hesabatları. Restoran sistemi isə gündəlik işi idarə edir: sifariş, mətbəx, anbar, növbələr və sahibkar üçün idarəetmə rəqəmləri. Fərqi, hər birinin harada lazım olduğunu və ay sonunda mühasibə hansı sənədləri verməyin lazım olduğunu izah edirik.
Mühasibat proqramları hansılardır: əsas növlər
Azərbaycanda «mühasibat proqramları» axtaranda həm beynəlxalq, həm də yerli proqramlar çıxır. Brenddən asılı olmayaraq, onları bir neçə növə bölmək olar:
- Kompüterə quraşdırılan mühasibat sistemləri. Hesablar planı, ilkin sənədlər, anbar və əsas vəsaitlər, əmək haqqı, hesabatlar. Adətən ştatdakı mühasib işləyir.
- Bulud mühasibat xidmətləri. Eyni işlər brauzerdə görülür, mühasib istənilən yerdən qoşulur.
- Mühasibat şirkətinin proqramı. Kiçik restoranlar çox vaxt ştatda mühasib saxlamır: sənədləri xidmət göstərən şirkətə göndərir, proqramı da o seçir.
- Excel cədvəlləri. Başlanğıc üçün rahatdır, amma rəsmi uçot üçün risklidir: düstur səhv ola bilər, kim nəyi dəyişdi bilinmir.
Hansı proqram seçilsə də, vergi bəyannamələri Dövlət Vergi Xidmətinin elektron xidmətləri (e-taxes.gov.az) vasitəsilə təqdim olunur. Mühasibat proqramı bu işi asanlaşdırır, amma mühasibin məsuliyyətini əvəz etmir.
Mühasibat proqramı nə edir
- ilkin sənədləri qeyd edir: alış qaimələri, bank çıxarışları, kassa sənədləri;
- hesablar planı üzrə yazılışları və balansı aparır;
- əmək haqqından gəlir vergisini, sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarını hesablayır;
- vergi bəyannamələrini və hesabatları hazırlayır; məsələn, muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində tutulmalar üzrə vahid bəyannamə hər rüb bitəndən sonra növbəti ayın 20-dək təqdim olunur;
- əsas vəsaitləri, yəni avadanlığı və mebeli uçota alır;
- maliyyə hesabatlarını tərtib edir.
Mühasibat proqramı restoranın içində nə baş verdiyini bilmir: hansı masa nə sifariş etdi, bir porsiya plova nə qədər düyü getdi, kim hansı yeməyi mətbəxə göndərildikdən sonra ləğv etdi. Onun üçün satış gün və ya ay sonunda bir məbləğdir.

Restoran sistemi nə edir
- Kassa: sifariş, hesab, ödəniş, kassa növbəsi, X və Z hesabatları.
- Mətbəx: sifarişin mətbəxə ötürülməsi, mətbəx ekranı və ya printer.
- Anbar: texniki kartlar, hər satışla xammalın silinməsi, silinmə və inventarizasiya sənədləri.
- Personal: növbə qrafiki, tabel, satışdan faiz.
- İdarəetmə hesabatları: gəlir, yeməklər, işçilər, ləğvlər, maya dəyəri və marja.
Restoran sistemi də rəsmi mühasibat aparmır: hesablar planı, vergi bəyannaməsi və balans onun işi deyil. O, sahibkara restoranı idarə etmək üçün rəqəm verir, mühasibə isə rəsmi uçot üçün xam məlumat.
Üçüncü iştirakçı: nəzarət-kassa aparatı (NKA)
Satışın rəsmi qeydi nəzarət-kassa aparatındadır: fiskal çek və fiskal Z hesabatı. Nə restoran sistemi, nə də mühasibat proqramı NKA-nı əvəz edir. Fərqi kassa aparatı və restoran proqramı haqqında yazımızda ətraflı izah etmişik.
Müqayisə: hansı iş harada görülür
| İş | Mühasibat proqramı | Restoran sistemi | NKA |
|---|---|---|---|
| Sifariş, hesab, mətbəx | yox | bəli | yox |
| Fiskal çek və fiskal Z hesabatı | yox | yox | bəli |
| Texniki kart və porsiyanın maya dəyəri | ümumi anbar uçotu | bəli, hər satışda | yox |
| Gündəlik idarəetmə hesabatları | yox | bəli | yalnız fiskal rəqəmlər |
| Növbə qrafiki və tabel | bəzi proqramlarda | bəli | yox |
| Əmək haqqından vergi və sığorta tutulmaları | bəli | yox | yox |
| Vergi bəyannamələri | bəli | yox | yox |
| Balans və maliyyə hesabatları | bəli | yox | yox |
| Sahibkar üçün mənfəət-zərər | rəsmi uçot əsasında, ay bağlanandan sonra | idarəetmə versiyası, bəzi sistemlərdə | yox |
Nəticə sadədir: bir proqram digərini əvəz etmir. Sual «hansını seçək» yox, «onları necə birləşdirək» olmalıdır.

Restoranda mühasibat uçotu: kim nəyə cavabdehdir
- Kassir və menecer satışı restoran sistemində aparır, nağd və kart ödənişlərini NKA-dan keçirir və hər gün idarəetmə Z hesabatını fiskal Z hesabatı ilə tutuşdurur.
- Baş aşpaz və ya anbardar mal qəbulunu, silinmələri və inventarizasiyanı restoran sistemində sənədləşdirir.
- Menecer tabeli aparır və ay sonunda əmək haqqı cədvəlini hazırlayır.
- Mühasib bu məlumatlar və ilkin sənədlər əsasında rəsmi uçotu aparır, vergi və sığorta haqlarını hesablayır, bəyannamələri təqdim edir.
- Sahibkar idarəetmə hesabatlarına baxır və qərar verir.
Ən çox problem iki rəqəm arasında yaranır: idarəetmə gəliri ilə fiskal gəlir. Hər satış NKA-dan keçirsə, onlar üst-üstə düşməlidir. Fərq görünürsə, onu gün bağlananda tapın, ay sonunda yox. Növbəni düzgün bağlamaq üçün X və Z hesabatı yazımıza baxın.
Üç ssenari: kafe, restoran və şəbəkə
- Kiçik kafe və ya kofe şop. Mühasibat çox vaxt kənar şirkətdədir. Sahibkara restoran sistemi və aylıq sənəd paketi kifayətdir, mühasibat proqramını isə xidmət göstərən şirkət seçir. Əsas iş sənədləri vaxtında və tam verməkdir.
- Orta restoran. Ştatda və ya yarımştat mühasib və onun proqramı. Mühasibin vaxtının çoxu əmək haqqına və alışlara gedir, ona görə tabel və qaimələr restoran sistemindən hazır gəlməlidir, dəftərdən köçürülməməlidir.
- Restoran şəbəkəsi. Hər nöqtə üzrə ayrıca idarəetmə hesabatı və mərkəzi mühasibat. Nöqtələr arasında məhsul köçürmələri həm anbarda, həm də rəsmi uçotda sənədlə aparılmalıdır, əks halda qalıqlar heç vaxt uyğun gəlməyəcək. Dishment-də nöqtələr arası köçürmə ayrıca anbar sənədidir, şəbəkə idarəetməsi isə nöqtələri bir ekranda müqayisə etməyə imkan verir.
Hansı ssenari olursa olsun, sahibkar üçün qayda eynidir: gündəlik rəqəmləri restoran sistemində görün, rəsmi hesabatı isə mühasibə həvalə edin, amma ondan aylıq qısa xülasə istəyin.
DISHMENT
Bunu öz restoranınızda görmək istəyirsiniz?
Dishment-i 30 dəqiqədə sizin menyunuzla göstərək.
Pulsuz demoAy sonunda mühasibə nə göndərmək lazımdır
Bu siyahını kopyalayıb mühasibinizlə razılaşdırın. Hər restoran üçün tərkib bir az fərqli ola bilər.
| Sənəd | Haradan | Niyə lazımdır |
|---|---|---|
| Fiskal Z hesabatları | NKA | rəsmi gəlir |
| Ödəniş üsulları üzrə satış (nağd, kart) | restoran sistemi, bank çıxarışı | gəlirin uyğunlaşdırılması |
| Təchizatçı qaimələri | təchizatçılar | alışlar və xərclər |
| Silinmə aktları | restoran sistemi və ya kağız akt | itkilərin sənədləşdirilməsi |
| İnventarizasiya aktı | sayım | ay sonu qalıqları |
| Tabel və əmək haqqı cədvəli | restoran sistemi | maaşdan tutulmaların hesablanması |
| İcarə, kommunal və digər xərclərin sənədləri | sahibkar, menecer | xərclər |
| Bank çıxarışı | bank | pul hərəkəti |
Silinmə aktının nümunəsi məhsul silinməsi haqqında yazımızda, sayımın qaydası isə restoranda inventarizasiya yazısındadır.

Mühasibat proqramı seçərkən 6 sual
- Qanunvericilik dəyişikliklərinə uyğun yenilənirmi? Məsələn, 2026-cı ildən əmək haqqından gəlir vergisinin qaydası dəyişib, proqram yeni dərəcələri düzgün hesablamalıdır.
- Mühasibiniz onunla işləyə bilirmi? Ən yaxşı proqram belə, mühasib onu tanımırsa, səhv mənbəyinə çevrilir.
- Neçə istifadəçi və uzaqdan giriş lazımdır? Mühasib kənardadırsa, bu vacibdir.
- Məlumatların ehtiyat nüsxəsi kimdə saxlanır? Kompüter xarab olanda illik uçot itməməlidir.
- Restoran sistemindən məlumat qəbul edə bilirmi? Ən azı CSV və ya Excel faylı ilə.
- Lisenziya, yeniləmə və dəstək nə qədərdir? Yalnız alış qiymətinə yox, illik xərcə baxın.
«Mühasibat proqramı pulsuz yüklə» axtarışı ilə tapılan lisenziyasız nüsxələrdən uzaq durun: onlar yeniləmə almır, vergi dərəcələri dəyişəndə səhv hesablayır, məlumat itəndə isə kömək edən olmur.
Restoran sistemi seçərkən başqa suallar vacibdir: internetsiz iş, texniki kartlar, mətbəx, hesabatlar. Onları restoran proqramı necə seçilir və restoran proqramının qiyməti yazılarında ayrıca topladıq.
Dishment harada dayanır
Dishment restoran sistemidir: kassa, mətbəx ekranı, anbar və texniki kartlar, personal və hesabatlar. Maliyyə modulu isə sahibkarın idarəetmə uçotudur:
- gün bağlananda kassa satışları gəlir kimi özü daxil olur;
- Anbar və Personal modulları qoşulubsa, mal qəbulları və maaşlar «Ödəniləcəklər» bölməsinə özü düşür;
- icarə, internet və kommunal kimi daimi ödənişlər hər ay özü yaranır, kreditin cədvəli və faizi hesablanır;
- hesabların qalığı, mənfəət-zərər və pul axını ay və nöqtə üzrə görünür.
Bu, mühasibat proqramı deyil: rəsmi mühasibat və vergi hesabatı ayrıca aparılır. Dishment nə NKA, nə də mühasibat proqramları ilə inteqrasiya olunmur, onların yanında işləyir. Mühasibə lazım olan rəqəmlər, yəni satışlar, xammal sərfi, satılan malın maya dəyəri, əmək haqqı cədvəli və xərclər, CSV faylına yüklənir. Qiymətlər qiymətlər səhifəsindədir.
Tez-tez edilən səhvlər
- Mühasibat proqramından restoranın gündəlik rəqəmlərini gözləmək. Ay bağlanandan sonra gələn rəqəm gündəlik qərar üçün gecdir.
- Restoran sistemini mühasibat sayıb mühasibsiz qalmaq. Bəyannamə, sığorta haqları və balans yenə də aparılmalıdır.
- Sənədləri ay sonunda bir torbada vermək. İtmiş qaimə həm anbarı, həm də rəsmi uçotu pozur.
- İdarəetmə və fiskal gəliri tutuşdurmamaq. Fərq gün-gün böyüyür və sonra izah etmək çətinləşir.
- Excel-i rəsmi uçot üçün istifadə etmək. Tarixçə yoxdur, səhvi tapmaq çətindir.
Tez-tez verilən suallar
Mühasibat proqramları hansılardır?
Kompüterə quraşdırılan mühasibat sistemləri, bulud xidmətləri, mühasibat şirkətinin istifadə etdiyi proqramlar və sadə Excel cədvəlləri. Hansının sizə uyğun olduğunu mühasibinizlə birlikdə həll edin.
Restoran proqramı mühasibat proqramını əvəz edə bilərmi?
Xeyr. Restoran sistemi sifarişi, anbarı və idarəetmə rəqəmlərini aparır, amma vergi bəyannaməsi, sığorta haqları və balans mühasibat uçotunun işidir.
Mühasibat proqramı restoran proqramını əvəz edə bilərmi?
Xeyr. Onda masa, sifariş, mətbəx və hər satışla texniki karta görə xammalın silinməsi yoxdur. Gündəlik idarəetmə üçün restoran sistemi lazımdır.
Kiçik kafeyə ştatda mühasib lazımdırmı?
Mütləq deyil: çox kafe mühasibat xidmətini kənardan alır. Amma uçot və hesabat öhdəlikləri dəyişmir, sadəcə onları başqası yerinə yetirir.
Pulsuz mühasibat proqramı yükləmək olarmı?
Pulsuz və ya sınaq versiyaları var, onları istehsalçının rəsmi saytından yükləyin. Lisenziyasız nüsxələr yeniləmə almır və vergi dəyişikliklərindən sonra səhv hesablaya bilər.
DISHMENT
30 gün pulsuz sınayın
Kabineti açırıq, menyunu birlikdə köçürürük. Kart tələb olunmur.
30 gün pulsuz