Restoran və kafe açmaq üçün nə lazımdır: addım-addım plan, sənədlər və büdcə (2026)

Restoran və ya kafe açmaq üçün nə lazımdır? Bakıda bu sual adətən yaxşı yer və dadlı menyu ilə başlayır, amma açılış günü qeydiyyat, vergi rejimi, kassa aparatı, qida təhlükəsizliyi və komandanın hazır olmasından asılıdır. Bunlardan biri unudulanda açılış həftələrlə gecikir və ya ilk aylarda cərimə ilə başlayır.

Bu bələdçi Bakıda və ya Azərbaycanın başqa şəhərində kafe, restoran, çayxana və ya kiçik fast-food nöqtəsi açmağa hazırlaşanlar üçündür. Addımları açılış ardıcıllığı ilə düzmüşük: yer və icarə, qeydiyyat və vergi rejimi, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi, kassa aparatı, işçilər, menyu, büdcə və açılışdan əvvəlki son 30 gün. Sonda kafe biznesinin gəlirliliyini sadə hesabla göstəririk. Qanuni tələblərin cari qaydasını və rüsumları hər dəfə rəsmi mənbədən yoxlayın, linklər yazının sonundadır.

Restoran və kafe açmaq üçün nə lazımdır: qısa cavab

Restoran və ya kafe açmaq üçün konsepsiyaya uyğun yer, DVX-də qeydiyyat və vergi rejimi, AQTA-da qida müəssisəsi kimi qeydiyyat, e-kassa (NKA) və kart terminalı, yazılı müqavilə ilə komanda, texniki kartlarla hesablanmış menyu və ən azı 3 aylıq dövriyyə ehtiyatı olan büdcə lazımdır. Qısa siyahı belədir:

1. Konsepsiya və yer: kimin üçün açırsınız, orta çek nə qədər olacaq, icarə müqaviləsi.
2. Qeydiyyat: fərdi sahibkar və ya MMC, vergi rejimi.
3. Qida təhlükəsizliyi: AQTA-da qeydiyyat, sanitariya tələblərinə uyğun mətbəx.
4. Kassa: e-kassa operatoru ilə müqavilə, bankla kart terminalı, kassa sistemi.
5. Komanda: əmək müqavilələri, rollar, açılışdan əvvəl təlim.
6. Menyu: texniki kartlar, maya dəyəri, qiymət.
7. Pul: açılış büdcəsi və dövriyyə ehtiyatı.

Azərbaycanda kafe açmaq üçün də siyahı eynidir: kafe də ictimai iaşə obyektidir. Fərq miqyasdadır: kafedə menyu, zal və büdcə adətən daha kiçik olur, ona görə səhvlərin qiyməti də hiss olunur.

Kafe açmaq üçün lazım olan sənədlər: siyahı

Bu cədvəli kopyalayıb hazırlıq siyahısı kimi istifadə edin. Hər bəndin ətraflı izahı aşağıdakı bölmələrdədir.

Fəaliyyətinizdən asılı olaraq (məsələn, spirtli içki satışı, terras, küçə lövhəsi) əlavə icazə və razılıqlar lazım ola bilər. Cari siyahını aidiyyəti qurumdan və mühasibinizdən dəqiqləşdirin.

1. Konsepsiya, yer və icarə

Konsepsiya qonağın kim olduğunu və orta çekin nə qədər olacağını müəyyən edir: Yasamalda tələbələr üçün qutab və çay, İçərişəhərdə turistlər üçün milli mətbəx, ofis binasının yanında biznes-lanç. Yer isə konsepsiyaya uyğun gəlməlidir: piyada axını, parkinq, görünən fasad, axşam saatlarında küçənin canlılığı.

İcarə müqaviləsini imzalamazdan əvvəl bunları yoxlayın:

• Mülkiyyət sənədi. İcarəyə verənin obyektin sahibi olduğunu və ya icarəyə vermək hüququnu sənədlə göstərməsini istəyin.
• Qiymət və valyuta. İcarə haqqı manatla, yoxsa dollarla bağlanır, nə vaxt və nə qədər artırıla bilər?
• Kommunal güc. Mətbəx üçün elektrik gücü, qaz, su və kanalizasiya, havalandırma və tüstü çıxışı üçün imkan. Sonradan bunları artırmaq həm baha, həm uzun olur.
• Təmir dövrü. Təmir aylarında icarə haqqı alınırmı? Bir neçə həftəlik «icarə tətili» barədə danışın.
• Müddət və çıxış şərtləri. Müqavilə ən azı qoyduğunuz pulu qaytarmağa yetəcək müddətə bağlanmalıdır. Erkən çıxanda nə baş verir?
• Terras və lövhə. Terras, küçəyə çıxan lövhə və fasad dəyişiklikləri üçün kimin razılığı lazımdır?

2. Qeydiyyat: fərdi sahibkar və ya MMC, vergi rejimi

Bakıda iaşə biznesini adətən iki formada qeydiyyata alırlar:

• Fərdi sahibkar. Sadə və tez, kiçik kafe və ailə biznesi üçün uyğundur. Öhdəliklərə görə sahibkar öz əmlakı ilə cavabdehdir.
• Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (MMC). Bir neçə təsisçi, investor və ya böyük restoran üçün daha uyğundur. Öhdəliklər cəmiyyətin əmlakı ilə məhdudlaşır.

Kommersiya hüquqi şəxslərinin qeydiyyatını Dövlət Vergi Xidməti (DVX) aparır. DVX-nin saytına görə, hüquqi şəxsin elektron dövlət qeydiyyatı «İnternet Vergi İdarəsi»ndə gücləndirilmiş elektron imza ilə rüsumsuz aparılır; sürətli qeydiyyat dərhal, adi qeydiyyat isə 1 gündən gec olmayaraq başa çatır. Kağız formada müraciət də mümkündür, amma onda dövlət rüsumu ödənilir.

Fərdi sahibkar vergi uçotuna alınmaq üçün ərizəni fəaliyyətə başlamazdan əvvəl verməlidir. 2026-cı ildən bunun gecikdirilməsinə görə maliyyə sanksiyası 40 AZN-dən 200 AZN-ə qaldırılıb, ərizə isə yalnız elektron qaydada və ya şəxsən verilir, poçtla qəbul olunmur.

Qeydiyyat zamanı vergi rejimini də seçirsiniz. İaşədə bu, adətən dövriyyəsi 200 000 AZN-ə qədər olanlar üçün 2% sadələşdirilmiş vergidir; daha böyük dövriyyədə 8% sadələşdirilmiş vergi və ya ƏDV seçimi gəlir. 2026-cı ildən nağdsız ödənişlər üzrə güzəştlər də var. Hamısını AZN ilə nümunələrlə ictimai iaşə vergiləri 2026 yazısında izah etmişik. Rejimi açılışdan əvvəl mühasiblə birlikdə seçin.

3. Qida Təhlükəsizliyi Agentliyində (AQTA) qeydiyyat

Qida sahəsində fəaliyyət göstərən hər müəssisə, o cümlədən kafe və restoran, Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin (AQTA) qeydiyyatından keçməlidir. Qida təhlükəsizliyi reyestri Nazirlər Kabinetinin 2018-ci il 16 iyul tarixli 303 nömrəli qərarı ilə tənzimlənir və qeydiyyatdan keçməmiş operatorların qida fəaliyyətinə yol verilmir.

Bakıda AQTA-nın xidmətləri, o cümlədən qida obyektlərinin qeydiyyatı və təsdiqi və dövlət reyestrindən çıxarış, Bakı KOB evində də göstərilir (KOBİA-nın 2023-cü il məlumatı). Prosedur və tələb olunan sənədlər dəyişə bilər, ona görə cari qaydanı və rüsumları müraciətdən əvvəl afsa.gov.az saytında və ya KOB evində dəqiqləşdirin.

Praktik məsləhət: təmir layihəsini hazırlayanda sanitariya tələblərini əvvəlcədən nəzərə alın: çiy və hazır məhsulun ayrı axını, əl yuma yerləri, soyuducu kameraların yeri, tullantıların çıxarılması. Hazır mətbəxi sonradan sökmək daha baha başa gəlir.

4. Kassa aparatı (NKA) və kart terminalı

İaşədə pul hesablaşmaları qeydiyyatdan keçmiş e-kassa vasitəsilə aparılmalıdır. Aparatı və xidmətini e-kassa operatoru təqdim edir, model və operator e-kassa.gov.az reyestrində olmalıdır. Qeydiyyatı operator aparır, siz isə sonda aktı elektron kabinetdə gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiqləyirsiniz, ona görə imzanı və obyektin vergi uçotunu əvvəlcədən hazırlayın. Çek verilməməsinə görə sanksiya təqvim ili ərzində birinci dəfə 1 000 AZN, ikinci dəfə 3 000 AZN, sonrakı hallarda 6 000 AZN-dir.

Kart terminalını bankla razılaşdıranda operatordan soruşun: terminal NKA-ya inteqrasiya oluna bilərmi? 2026-cı il vergi güzəştləri məhz inteqrasiya olunmuş terminaldan keçən ödənişlərə aiddir. NKA-nın restoran proqramından fərqini və növbədə ikisinin necə birlikdə işlədiyini nəzarət kassa aparatı yazısında ətraflı yazmışıq.

5. İşçilər: maaş, vergi, müqavilə

• Minimum əmək haqqı. 2025-ci ilin 1 yanvarından 400 AZN-dir və DVX-nin 2026-cı il bukletində də bu məbləğ istifadə olunur. İşə götürməzdən əvvəl cari məbləği yoxlayın.
• Gəlir vergisi. Qeyri-neft, qeyri-dövlət sektorunda 2 500 AZN-ə qədər maaşdan 2026-cı ildə 3%, 2027-ci ildə 5%, 2028-ci ildən 7% tutulur.
• Əmək müqaviləsi. Hər işçi ilə yazılı əmək müqaviləsi bağlayın və onu qanunun tələb etdiyi qaydada rəsmiləşdirin; prosedurları mühasiblə dəqiqləşdirin.

Kiçik kafenin minimal komandası adətən belədir: aşpaz və köməkçi, bir-iki ofisiant, kassir və ya barmen, təmizlik işçisi və növbəni idarə edən menecer. Açılışdan bir həftə əvvəl hamını işə çıxarın: menyunu dadmaq, sifarişi kassadan keçirmək və «sınaq axşamı» keçirmək üçün.

6. Menyu, texniki kartlar və maya dəyəri açılışdan əvvəl

Menyunun qiymətini «qonşu kafedə neçəyədir» prinsipi ilə qoymayın. Hər yemək üçün texniki kart yazın (brutto, itki faizi, netto), maya dəyərini hesablayın və qiyməti marjaya görə qoyun. Bunu necə etmək olar, iki yazıda addım-addım izah etmişik: texniki kart nümunəsi və food cost hesablanması.

Açılış menyusu qısa olsun: 20–30 mövqe, hər birini mətbəx gərgin saatda da sabit hazırlaya bilsin. Plov, dolma, qutab, lülə kabab, düşbərə kimi yeməklərdən bir neçəsi və bir-iki «imza» yeməyi kifayətdir. Çay xidmətini (mürəbbə, limon, şirniyyat) ayrıca mövqe kimi düşünün: Bakıda o, orta çekə ciddi təsir edir.

7. Büdcə şablonu (AZN)

Restoran üçün vahid «açılış qiyməti» yoxdur: yer, sahə və konsepsiya hər şeyi dəyişir. Ona görə rəqəm vermək əvəzinə doldurmaq üçün şablon təklif edirik. Kassa sisteminin avadanlığı üçün nümunə qiymətləri restoran proqramının qiyməti yazısından götürmüşük.

Dövriyyə ehtiyatı üçün düstur: (aylıq icarə + aylıq maaş fondu + kommunal xərclər + proqram və digər abunələr) × 3. Nümunə: 3 000 + 6 000 + 800 + 200 = 10 000 AZN aylıq, ehtiyat 30 000 AZN. Yeni kafe ilk aylarda nadir hallarda tam doluluqla işləyir, bu pul o aylarda maaşı və icarəni gecikdirməməyə imkan verir.

8. Restoran açmaq üçün nə lazımdır: son 30 günün yoxlama siyahısı

Bu cədvəli kopyalayın və hər bəndin qarşısına məsul şəxsi yazın.

Restoran biznesinin təşkili: açılışdan sonra kim nəyə cavabdehdir

Açılışdan sonra restoran biznesi layihə olmaqdan çıxır və hər gün təkrarlanan işə çevrilir. Təşkil dedikdə üç şeyi başa düşürük: hər prosesin adı bəlli sahibi var, pul və məhsul hər gün yoxlanılır, sahibkar isə rəqəmlərə həftədə bir dəfə oturub baxır.

Kiçik kafedə bu cədvəldə eyni ad üç-dörd dəfə yazılır, çox vaxt sahibkarın özü. Bunda qəribə heç nə yoxdur. Problem o sətirdən başlayır ki, orada heç kimin adı yoxdur: tədarükçü ət qiymətini 15% qaldırıb, qaiməyə isə heç kim baxmayıb, ya da axşam kassada 40 manat əskik çıxıb və bunu kimin araşdıracağı bəlli deyil. Ləğv və endirim hüququnu niyə ilk gündən məhdudlaşdırmaq lazım olduğunu restoranda oğurluq və nəzarət yazısında, sayımın qaydasını isə inventarizasiya haqqında yazıda izah etmişik.

Kafe biznesi gəlirlidirmi: sadə hesab

Ola bilər, amma gəlirlilik ideyadan çox rəqəmlərdən asılıdır: icarə, maaş fondu, maya dəyəri və qonaq axını. Açılışdan əvvəl ən azı bunu hesablayın: ayda neçə manatlıq satış sabit xərcləri bağlayır (zərərsizlik nöqtəsi).

Düstur: aylıq sabit xərclər ÷ (1 − maya dəyərinin satışdakı payı).

Nümunə (rəqəmlər nümunədir): yuxarıdakı kimi aylıq sabit xərclər 10 000 AZN, maya dəyəri satışın 35%-i. Onda zərərsizlik nöqtəsi 10 000 ÷ 0,65 ≈ 15 385 AZN aylıq satışdır, yəni gündə təxminən 513 AZN. 15 AZN-lik orta çeklə bu, gündə təxminən 34 qonaq deməkdir. Bundan artıq hər satış mənfəətə işləyir, az olanda isə fərq dövriyyə ehtiyatından ödənilir. Vergiləri və kart komissiyalarını da əlavə etsəniz, hədd bir qədər yuxarı qalxır.

Kiçik büdcə ilə kafe biznesinə başlayanda bunlar riski azaldır:

• Qısa menyu. 15–25 mövqe, ortaq xammalla: anbar kiçik qalır, itki az olur.
• Kiçik zal və «özün götür». Kofe, qutab, şirniyyat kimi mövqelər zal olmadan da satılır. Kofe şoplar üçün səhifəmizdə belə formatın sistemdə necə qurulduğunu göstərmişik.
• Maya dəyərini ilk gündən izləmək. Qiymət qalxanda marjanın harada itdiyini food cost hesablanması ilə vaxtında görəcəksiniz.
• Sabit xərcləri dövriyyəyə görə planlaşdırmaq. İcarə və maaş ilk aylarda satış az olanda da ödənilir, ona görə ehtiyat düsturunu ciddi qəbul edin.

Dishment açılışa necə kömək edir

Dishment-də menyunu sıfırdan qurmaq məcburiyyətində deyilsiniz, çünki kassa hazır ssenarilərlə başlayır: fast-food, kafe, bar, ailə restoranı, fine dining və food court. Ssenarini seçirsiniz, menyunu, zalları və masaları öz müəssisənizə uyğunlaşdırırsınız. Texniki kartları və maya dəyərini anbar və texniki kartlar modulunda açılışdan əvvəl hesablaya bilərsiniz, belə ki, ilk gündən hər satış xammalı özü silir.

Kafe və restoranlar üçün ayrıca səhifələrdə sistemin necə qurulduğunu göstərmişik: kafelər üçün və restoranlar üçün. Dishment fiskal çek vermir və NKA-nı əvəz etmir, müəssisənin kassa aparatı ilə yanaşı işləyir. Seçim edərkən digər meyarlar üçün restoran proqramı necə seçilir yazısına baxın.

Tez-tez verilən suallar

Restoran açmaq üçün nə lazımdır?

Konsepsiyaya uyğun yer və icarə müqaviləsi, DVX-də qeydiyyat və vergi rejimi, AQTA qeydiyyatı, e-kassa və kart terminalı, əmək müqaviləsi ilə komanda, texniki kartlarla hesablanmış menyu və ən azı 3 aylıq sabit xərc qədər dövriyyə ehtiyatı. Addımların ardıcıllığı yuxarıdakı bölmələrdədir.

Kafe açmaq üçün nə lazımdır və hansı sənədlər tələb olunur?

Kafe üçün addımlar restoranla eynidir. Lazım olan sənədlər: fərdi sahibkar və ya MMC kimi DVX-də qeydiyyat və vergi rejiminin seçimi, obyektin icarə müqaviləsi və ya mülkiyyət sənədi, AQTA-da qida müəssisəsi kimi qeydiyyat, e-kassa operatoru ilə NKA müqaviləsi, işçilərlə əmək müqavilələri. Hər addımın cari sənəd siyahısını aidiyyəti qurumdan dəqiqləşdirin.

Kafe açmaq neçəyə başa gəlir?

Yerdən, sahədən və təmirin həcmindən çox asılıdır, ona görə vahid rəqəm yoxdur. Yuxarıdakı şablonu doldurun və mütləq ən azı 3 aylıq sabit xərc qədər dövriyyə ehtiyatı saxlayın.

Kafe biznesi gəlirlidirmi?

Gəlirlilik icarədən, maaş fondundan, maya dəyərindən və qonaq axınından asılıdır. Açılışdan əvvəl zərərsizlik nöqtəsini hesablayın: aylıq sabit xərcləri (1 − maya dəyərinin satışdakı payı) rəqəminə bölün və bunun gündə neçə qonaq etdiyinə baxın.

Çayxana açmaq üçün də eyni addımlar lazımdır?

Bəli. Çayxana da ictimai iaşə obyektidir: qeydiyyat, vergi rejimi, AQTA, NKA və işçilərlə bağlı tələblər eynidir. Fərq konsepsiyada və menyudadır.

Qeydiyyatı açılışdan sonra etmək olarmı?

Xeyr. Fərdi sahibkar vergi uçotu üçün ərizəni fəaliyyətə başlamazdan əvvəl verməlidir; 2026-cı ildən gecikməyə görə sanksiya 200 AZN-dir. Qida müəssisəsi də qida fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl AQTA-nın qeydiyyatından keçməlidir.

Kassa sistemini nə vaxt qurmaq lazımdır?

Açılışdan ən azı iki-üç həftə əvvəl. Menyu daxil edilməli, printerlər yoxlanmalı və komanda sınaq axşamında real sifarişləri sistemdən keçirməlidir.

Mənbələr

• DVX, yerli investisiyalı kommersiya hüquqi şəxslərinin qeydiyyatı: taxes.gov.az
• DVX, «Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklər suallar və cavablarda», 2026 (200 AZN sanksiya, 3% gəlir vergisi): taxes.gov.az
• DVX, «Sadələşdirilmiş vergi» bukleti, 2026 (vergi rejimləri, minimum əmək haqqı): taxes.gov.az
• DVX, NKA və POS-terminal üzrə maliyyə sanksiyaları: taxes.gov.az
• KOBİA, AQTA xidmətlərinin Bakı KOB evində göstərilməsi (2023): smb.gov.az
• Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi: afsa.gov.az

Məlumat 2026-cı ilin oktyabr ayına aiddir və hüquqi və ya vergi məsləhəti deyil. Prosedurlar və rüsumlar dəyişə bilər; müraciətdən əvvəl aidiyyəti qurumla və mühasibinizlə dəqiqləşdirin.